Vanaf de eerste mooie dagen in de lente tot aan de herfst proberen we bij CAMRAS iedere zondagmiddag bij de Dwingeloo telescoop te zijn. Geïnteresseerden kunnen dan een zogeheten “hekvertelling” krijgen, waarbij we een enthousiast verhaal brengen over de Dwingeloo telescoop en het werk van CAMRAS. Simon Bijlsma, één van de enthousiaste vrijwilligers die regelmatig op zondag in en rond de telescoop is te vinden is schrijft over zijn ervaringen.

Inleiding

Zondag 30 Augustus hield ik weer een hekvertelling bij de Dwingeloo telescoop. De belangstelling was ondanks (of juist dankzij?) de Drentse Vuelta erg groot. De ochtend begon met wat wisselvallig weer, maar aan het begin van de middag klaarde het weer helemaal op en kon de jas uit. De meeste bezoekers vertrokken met de flyer van CAMRAS. Hopelijk dat er toekomstige donateurs of vrijwilligers uit voortkomen? Bezoekers van alle leeftijden stoppen even om te komen kijken naar ‘die grote telescoop’ . Meestal nadat men eerst wat heeft gelezen op de voorlichtingsborden van ASTRON komen de vragen los.

Leuke reacties

Een kleine greep uit de bijzondere reacties levert een volgende reactie van een jongetje van ongeveer 10 jaar oud (niet die van de foto hieronder). Die met twee vragen meteen wist te doorgronden waar het in de astronomie, filosofie en theologie fundamenteel om draait: ‘Meneer kunt u mij vertellen hoe het heelal is ontstaan, heeft God dat gemaakt of komt het door de oerknal?’ En de tweede niet minder intrigerende vraag: ‘Meneer is er buitenaards leven, bijvoorbeeld op Mars?’  Een antwoord op die vragen vinden houdt de wetenschap al heel lang bezig. Uiteraard kon ik niet veel meer vertellen dan dat de theorie over de Oerknal ‘Big Bang’ genaamd vrij algemeen door wetenschappers aanvaard is, maar dat het ook kan afhangen van iemands overtuiging hoe men daar over denkt. Ik vertelde dat LOFAR o.a. wordt gebouwd om onderzoek naar het begin van het heelal te doen, met name naar de tijd vlak na de Oerknal. En dat NASA sondes heeft gestuurd naar Mars om na te gaan of er ooit leven was op die planeet, nu men weet dat er water moet zijn geweest (of mogelijk nog is?).

Een ander jongetje van ongeveer die leeftijd antwoordde op mijn wedervraag of er bij hem op school ook les wordt gegeven over ons zonnestelsel omdat hij kennelijk al het een en ander weet; ’nee maar ik lees daar veel boeken over uit de bibliotheek’. Mogelijk dat we die later terug zien bij ASTRON? 

Ook was een gesprek met een ouder echtpaar vermeldenswaardig waarvan hun zoon, die volgens hen ‘elementaire natuurkunde studeert in de VS, helaas net de vorige dag was vertrokken’.  ‘Een bezoek aan de telescoop zou hij erg interessant vinden’, aldus genoemde personen. ‘ Of ze een extra exemplaar van de flyer voor hem mochten meenemen zodat ze die konden opsturen?’ .

Nu is er over praten en met de mensen naar de DT  kijken erg interessant, maar ik vroeg me af of er nog andere manieren zijn om mensen te kunnen interesseren?

Meteorscatter

Als experiment had ik een Yaesu FT 817(zie foto hieronder) meegenomen om te proberen of het lukt met de bijpassende ‘rubberduck’ antenne reflecties van geïoniseerde meteorietstaarten te ontvangen met behulp van het Franse Space radarstation ‘Graves’. Na een korte test bij de DT bleek het met die transceiver heel goed te gaan op 143,050 MHz in de mode CW.

Dit heb ik voorbijgangers laten horen ter illustratie van mijn verhaal over CAMRAS en radio astronomie in het algemeen. Vooral de kinderen vonden het erg spannend en luisterden aandachtig naar de ‘vallende sterren’.

Voor wie niet zelf de beschikking heeft over genoemde ontvangstapparatuur is het ook via internet te bekijken op de volgende URL http://www.tvcomm.co.uk/radio/live_b.html

Thuis lukt het mij heel goed om met een eenvoudige groundplane antenne reflecties te ontvangen van het signaal op 143.050 MHz. Voor mijn antenne configuratie is de ‘Graves’  carrier gemiddeld vrijwel niet tot maar zacht te horen, precies goed dus. Dit ‘meteor scatter’  gaat overigens ook erg goed met buitenlandse analoge televisie zenders op bijvoorbeeld: 48.250 MHz, 55,052 MHz en 55.250 MHz. Met een twee elements HB9CV antenne is de laatste zender echter regelmatig te hard zodat er een constante carrier te horen is, hierdoor zijn de meteoriet fluittoontjes wat moeilijker te horen. De truc is om een station te vinden met voldoende zendvermogen dat zich net achter de radiohorizon bevindt. Uiteraard wordt dit beïnvloed door de atmosferische condities van het moment. Wanneer een station constant te horen is, is het beter om een andere frequentie te proberen. De ontvanger moet CW of SSB signalen kunnen weergeven omdat wordt afgestemd op een 700 a 1000 Hz toon naast  ‘zero beat’ . Met een ontvanger die alleen FM heeft gaat dat niet. Met een computer programma zoals ‘Spectran’ of Spectrum Lab is het optredende doppler effect grafisch ook goed te zien. Dit vertaalt zich door de strepen dwars door of naast de verticale streep die de carrier laat zien van het betreffende station. De opzet is uiteraard zodanig onkritisch dat elke, voldoende sterke, reflectie van het signaal gehoord of gezien wordt.  Dus zal ISS volgens mij ook zichtbaar moeten zijn en voldoende grote satellieten en vliegtuigen die door de radiobundel vliegen. De doppler shift van vliegtuigen is kleiner dan van de meteorieten vanwege de veel geringere snelheid. Deze eerste zijn te herkennen aan vage dunne (schuine) strepen vlak naast de carrier. De meteorieten daarentegen zijn meestal kortdurende en veel heftiger oplichtende streepjes die over een breder frequentiegebied te zien zijn. De hele korte zijn slechts een stip op het scherm. De snelle rekenaars onder ons zullen mogelijk de snelheid gaan uitrekenen aan de hand van de waargenomen shift. Op internet zijn er meerdere sites te vinden met een uitgebreidere theoretische beschrijving van het bovenstaande principe.    

Hier een ‘screenshot’ van het programma Spectran dat ik van internet heb gehaald. In dit voorbeeld is de carrier met atmosferische fading te zien op 1028,21 Hz en zijn er reflecties te zien met een doppler verschuiving.

Tot zover mijn verslag over ‘meteor scatter’. 

Voor de liefhebbers:
Spectran Version 2 is te downloaden van: http://www.weaksignals.com/
Spectrum Lab V2.74 is een ander uitgebreider en zeer geschikt programma dat is te downloaden van: http://www.freenet-homepage.de/dl4yhf/spectra1.html

Tot besluit

Hopelijk heb ik hiermee andere CAMRAS-ers enthousiast gemaakt om hekvertellingen te gaan geven?! Zoals jullie hebben kunnen lezen is het erg leuk en levert het interessante gesprekken op. En misschien zijn de andere collega hekvertellers wel geïnspireerd geraakt ook dergelijke experimenten te gaan doen tijdens hun hekvertellingen?