|
Bezoek aan het Molėtai Astronomical Observatory |
 |
 |
 |
|
Geschreven door Simon Bijlsma
|
|
zondag, 13 juni 2010 14:45 |
Zoals de trouwe lezers van dit Schotelbulletin inmiddels weten probeer ik op mijn buitenlandse reizen telescopen te bezichtigen. Zo was ik vorig jaar al eens op bezoek bij de radiotelescoop van Ventspils (Letland) en recentelijk bij de Isaac Newton Group en de MAGIC telescopes op La Palma. In de periode van zondag 9 tot en met vrijdag 14 mei 2010 was ik in Litouwen. Een prima gelegenheid dus om de optische telescoop van Molėtai te bezichtigen. Het observatorium is onderdeel van de faculteit ‘Theoretical Physics and Astronomy’ van de Vilnius University. De plaats Molėtai ligt op ongeveer 70 km ten noorden van de hoofdstad Vilnius. Het observatorium op de Kaldiniai heuvel bij Kulionys ligt een aantal kilometers buiten Molėtai. Het is bereikbaar vanaf de doorgaande weg A14 van Vilnius naar Utena. In 1969 is men vanuit Vilnius uitgeweken naar deze huidige locatie. De eerdere locatie nabij het Vingis park, waar men zich gevestigd had in 1921, kreeg na verloop van tijd te maken met teveel lichthinder. De oorspronkelijke waarnemingen in Vilnius zijn al in 1753 begonnen. Dus men heeft een aanzienlijke staat van dienst.
Op dinsdagmiddag heb ik samen met Remco Fluitman een bezoek gebracht aan het eerder genoemde ‘Molėtų Astronomijos Observatorija’, zoals het in het Litouws heet. Technicus Sigitas Leišis heeft ons een spontane rondleiding gegeven. Ondanks het feit dat hij volgens eigen zeggen weinig Engels spreekt. Uiteraard wel Litouws en Russisch. Dat zijn twee talen die ik toch heel wat minder beheers. Genoemde persoon bleek tijdens de rondleiding echter toch meer dan voldoende Engels te spreken. Bovendien zijn de technische Russische termen, afgezien van de uitspraak, vrijwel identiek aan het Engels/ Nederlands. Zodat het een erg interessante rondleiding was! Hij toonde ons de grote Cassegrain telescoop die in 1991 geïnstalleerd is. Deze heeft een equatoriale opstelling. De telescoop heeft een 165 cm grote spiegel. De CCD camera wordt met vloeibaar stikstof gekoeld net als de meeste moderne telescopen. De heer Leišis heeft de Dome kortdurend geopend en heeft de telescoop voor ons laten roteren en eleveren. Dat was een mooi gezicht. Bij het vertrek raadde genoemde persoon ons aan op een heldere avond nog eens langs te komen omdat er dan vaak groepen zijn die gaan observeren. We waren blij met zo’n buitenkans. Dezelfde avond was het echter bewolkt.
De avond erna op woensdag hadden we meer geluk. We werden in het donker rondgeleid door astronoom Saulius Lovčikas. Die op dat moment een groep 16-17 jarige scholieren op bezoek had. De telescoop was tijdens de rondleiding in gebruik voor waarnemingen met de CCD camera, vandaar dat de verlichting in de toren uit was. Door de geopende Dome konden we de heldere sterrenhemel zien. Een schitterend gezicht! Omdat de 165 cm telescoop voor wetenschappelijke doelen wordt gebruikt was deze jammer genoeg niet beschikbaar voor het sterren kijken voor de bezoekers.
Na de rondleiding bij de grote telescoop gingen we naar het hoofdgebouw. Daar werd een film vertoond over het heelal. In kleinere groepjes gingen de leerlingen vervolgens met onze gids naar het dak van het gebouw om sterren te kijken. Wij mochten mee met de laatste groep. Op het dak stond een 32 cm ‘kleine’ telescoop opgesteld. Het blijkt dat scholen in Litouwen hun leerlingen op deze wijze de basis beginselen van de astronomie bijbrengen. De heer Lovčikas was zo vriendelijk om naast de Litouwse versie ook een uitgebreide uitleg te geven in het Engels. Met behulp van een sterke laserpointer wees hij o.a. Cassiopeia, Perseus, de Grote Beer en Hercules aan. Ook wees hij o.a. de planeten Saturnus en Mars aan. Dat ging heel erg goed in de donkere nacht, het leek net of de groene pointer tot aan de sterren reikte. Nadien richtte hij de telescoop op de betreffende stelsels en mocht iedereen er door kijken. Ik vond het erg mooi om de ringen van Saturnus te kunnen zien en een aantal dubbelsterren.
De locatie van het observatorium is gelegen op een heuvel van 200 meter hoog in een meren rijk natuurgebied dat erg mooi en donker is!!!! In de winter kan men er skiën vanaf de heuvel. Met het blote oog is er al zeer veel te zien. De enige, slechts zeer geringe, ‘lichtvervuiling’ die ik die nacht heb gezien was van de plaats Molėtai. Dat ligt op ongeveer 10 km afstand naar het zuidwesten. In Litouwen is er sowieso weinig lichtvervuiling omdat het er relatief dun bevolkt is en er geen straatverlichting is buiten de steden. In de dorpen is er ook niet meer verlichting dan strikt noodzakelijk is. De nacht was helder en daardoor waren vele sterrenstelsels goed zichtbaar. Deze zijn in Nederland als gevolg van de lichtvervuiling helaas nauwelijks of niet te zien. Toen ik dat vertelde was de heer Lovčikas enigszins verbaasd; ‘dat men in Nederland kennelijk zelfs vrij heldere sterren niet kan zien?’ Ik vertelde dat het een van de redenen is dat ze in Nederland voornamelijk aan radioastronomie doen. Voor optische waarnemingen moet men uitwijken naar La Palma of Chili. Tijdens het sterren kijken kwam het International Space Station (ISS) toevallig over, daarnaast waren er een aantal satellieten te zien. Omstreeks 2 uur ’s ochtends trok de hemel plotseling dicht door de opkomende bewolking. Een mooie tijd om naar huis te gaan. We kijken terug op een bijzonder boeiende avond!
Vermeldenswaardig is nog dat het nabijgelegen museum voor ‘ethno kosmologie’ ook de beschikking heeft over een Cassegrain telescoop met een 80 cm spiegel! Deze is in een Dome bovenop de 42 meter hoge toren opgesteld. De vriendelijke museum medewerker had ons deze op mijn verzoek de vorige dag gedemonstreerd. Het publiek mag daar op afspraak met de grote 80 cm telescoop kijken. Het nieuwe in futuristische stijl gebouwde museum is ook een bezoek waard. Het toont hoe de mensheid door de eeuwen heen naar het heelal keek en hoe men bijvoorbeeld zonnekalenders maakte. Ook zijn er boven in de glazen toren wisselende tentoonstellingen van moderne kunst. Het uitzicht vanaf de toren over het omliggende bos en merengebied is ook erg mooi. De gids is bovendien erg enthousiast en spreekt goed Engels.
Kijk voor meer info op de volgende websites: http://www.itpa.lt/index.php , http://mao.itpa.lt en http://www.cosmos.lt Klik op de Engelse versie van de websites.
|
