Berichten

Dwingeloo Radiotelescoop stuurt hartslag Neil Armstrong terug naar de maan

Als op 20 en 21 juli overal teruggeblikt wordt op 50 jaar maanlanding, zijn een aantal CAMRAS-vrijwilligers, in het bijzonder Harry Keizer en Jan van Muijlwijk, in de Dwingeloo Radiotelescoop hard aan het werk.

In de nacht van 20 op 21 juli 2019, precies 50 jaar na de maanlanding, gaan zij moonbouncen. Zij sturen met radiogolven geluiden naar de maan en vangen de echo van de radiogolven weer op. De radiotelescoop wordt vanaf ongeveer een uur middernacht tot ongeveer half acht in de ochtend daarvoor gebruikt.

Ook andere schotelantennes kunnen die maanecho’s ontvangen. Een van de antennes die een deel van de tijd meeluistert is de Mark II telescoop van het Jodrell Bank Observatory in de omgeving van Manchester. Daar wordt dit weekend het grote ‘Blue Dot’ festival gehouden en de maanecho’s worden live op het festival afgespeeld.

’s Ochtends vroeg om 04:56 uur in Dwingeloo is het exact 50 jaar geleden dat Neil Armstrong als eerste mens voet op de maan zette. Terwijl hij dat deed, werd zijn hartslag opgenomen. Nu 50 jaar later gaat de Dwingeloo Telescoop die hartslag terugsturen naar de maan, als onderdeel van het kunstproject “Giant Step” van kunstenaar Richard Clar. Hij zette die hartslag om in geluid, samen met de beroemde woorden “That’s one small step for [a] man, one giant leap for mankind”.

Andere geluiden die Dwingeloo naar de maan stuurt zijn zinnen die kinderen (en grote mensen) zouden zeggen als ze een voet op de maan zouden zetten. Die opnamen zijn gemaakt door kunstenaar Martine-Nicole Rojina in haar ‘First Steps’-project.

Naast al deze activiteiten gaan de CAMRAS-radiozendamateurs samen met andere zendamateurs foto’s via de maan versturen door middel van ‘visual moonbounce’, een techniek die vergelijkbaar is met faxen.

Aan het einde van de vroege morgen, vanaf ongeveer half acht tot half tien, gaat de Dwingeloo Radiotelescoop nog een aantal foto’s downloaden van een Chinese satelliet die om de maan cirkelt.

Bovengenoemde activiteiten vinden plaats tussen circa 01:00 en 09:30 uur op de zeer vroege ochtend van zondag 21 juli 2019.

Publiek kan bij deze activiteiten helaas niet aanwezig zijn. Het versturen van de geluiden naar de maan is te volgen via webradio radioerevan.airtime.pro.

Op zondagmiddag 21 juli 2019 van 13:30 tot 16:00 uur is de radiotelescoop wel open voor publiek. Zie blog bericht Zomerse zondagmiddagopening 2019. De maan is dan weer onder de horizon, maar bij de rondleidingen wordt uiteraard extra aandacht aan de maan besteed.

Geplande programmatijden (in Dwingeloo) zijn

  • Blue Dot: 02:15 – 03:00 uur
  • 04:56 uur gesonificeerde hartslag Neil Armstrong
  • Blue Dot: 05:00 – 07:30 uur
  • Chinese maansatelliet DSLWP-B: 7:30 – 9:30 uur

Foto’s: Boot and bootprint in lunar soil (NASA; Apollo Archive Project),  Dwingeloo Radiotelescoop (Harry Keizer; CAMRAS), Mark II telescoop (Mike Peel; Jodrell Bank Centre for Astrophysics, University of Manchester)

Galileo bezoekt de Dwingeloo Radiotelescoop!

Het populaire televisie programma Galileo van RTL5 bezocht op 2 augustus de telescoop! Presentatrice Shelly Sterk kwam met een cameraman en een geluidsman om opnamen van de telescoop te maken en met enkele interviews te onthullen waartoe de radiotelescoop in staat is.

CAMRAS heeft veel bevlogen vertellers! Hier zijn het Jan van Muijlwijk (PA3FXB) en Harry Keizer (PE1CHQ) die in een korte uitleg de uitgebreide mogelijkheden van de telescoop samenvatten.

Jan geeft uitleg over moonbouncen en Visual Moonbounce. Via een collega radioamateur moonbouncer elders op onze planeet (Daniel Gautschi, HB9CRQ) kwamen er vervolgens enkele foto’s via de maan terug in Dwingeloo – ook een foto van Shelly. Harry geeft uitleg over SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence) en is er – net als Shelly – van overtuigd dat er in het heelal meer leven moet zijn.

 

Foto’s: CAMRAS (Erik Tiddens)

Schoolkinderen openen Open Monumentendag met kunst via de maan (vervolg)

In de telescoop

Vrijdag 11 september voerden leerlingen van basisscholen Ten Darperschoele uit Wapse en De Singelier uit Diever (gemeente Westerveld) met Jan van Muijlwijk, Daniela De Paulis en Barbara de Jong hun moonbounce kunstproject uit in de radiotelescoop (zie Schoolkinderen openen Open Monumentendag met kunst via de maan). Jan gaf een rondleiding in de prachtig gerestaureerde radiotelescoop en demonstreerde hoe de telescoop op de maan wordt gericht. Met het zingen van een liedje legde Jan op een erg leuke manier uit hoe het moonbouncen in zijn werk gaat. Vader Jacob en het Kuikentje Piep galmden door de radiotelescoop en door de ruimte naar de maan. Na elke zin was de echo vanaf de maan duidelijk hoorbaar, want het duurt ongeveer 2,6 seconden voordat het radiosignaal weer terug is. De afstand naar de maan is ongeveer 400.000 km en weer terug naar de aarde komt daar nog eens 400.000 km bij.

Daarna werden de tekeningen van de schoolkinderen met Visual Moonbounce technologie naar de maan gezonden en weer ontvangen. De foto’s van hun tekeningen stonden al klaar bij twee schotelvormige radiozendstations: in Italië (’s ochtends) bij de antenne van Nando Pellegrini (I1NDP) en in Brazilië (’s middags) bij de antenne van Bruce Halasz (PY2BS). Op de computerschermen konden de kinderen alles precies volgen. Zodra een van de zendstations begon met zenden, zagen de kids 2,6 seconden later dat de Dwingeloo radiotelescoop het radiobericht begon op te vangen en dat hun tekeningen regel voor regel op het scherm verscheen. Als afsluiting kregen alle leerlingen een print van hun “gemoonbouncte” tekening mee naar huis als een echt uniek kunstwerk!

Moonbounce techniek

Moonbouncen is een techniek die al tientallen jaren wordt gebruikt door radiozendamateurs om verbindingen te maken via de maan door deze als spiegel voor radiogolven te gebruiken. Dat doen ze op frequenties (golflengtes) waarbij het normaal niet mogelijk is verbindingen te maken met andere continenten. De maan is geen ideale spiegel en absorbeert zo’n 93% van het radiobericht. De 7% die wordt teruggekaatst gaat in alle richtingen en de maan is niet glad dus het is nog erger. Van die 7% komt maar een uiterst klein beetje op de 25 meter Dwingeloo telescoop terecht. Bij dit kunstexperiment op de 23 cm band is de totale verzwakking van het radiobericht zo’n 270 dB (decibel). Dat is een verzwakking van nul komma zeventwintig nullen en dan een één ten opzichte van de sterkte van het oorspronkelijke radiobericht. Visual Moonbounce is een kunstzinnige toepassing van moonbouncen ontwikkeld door Daniela De Paulis bij de Dwingeloo Radiotelescoop.

Moonbounce tekeningen

Lees meer

Schoolkinderen openen Open Monumentendag met kunst via de maan

Leerlingen van de basisscholen Ten Darperschoele in Wapse en De Singelier in Diever gaan Open Monumentendag 2015 in de gemeente Westerveld met een kunstproject openen. Hun tekeningen worden als radiobericht naar de maan gestuurd. Het rijksmonument Dwingeloo Radiotelescoop zal de door de maan teruggekaatste zwakke signalen opvangen en ze weer als tekening ontcijferen.

Het thema van Open Monumentendag 2015 is Kunst & Ambacht in en bij monumenten. Een goede gelegenheid om schoolkinderen in de gemeente Westerveld door middel van een kunstproject met dit top-100 rijksmonument uit de wederopbouwperiode kennis te laten maken.

Barbara de Jong, Jan van Muijlwijk en Daniela De Paulis zijn de vrijwilligers van CAMRAS die de leerlingen bij dit project begeleiden. Op dinsdag 1 september gaven zij een les op de twee scholen. Over astronomie en radioastronomie. Over de vraag waarom er zoveel radiotelescopen in Drenthe staan. En waarom de Dwingeloo Radiotelescoop in hun gemeente Westerveld een rijksmonument is geworden.

Barbara de Jong legde een brug tussen het zonnestelsel en de Melkweg en maakte het met haar presentatie en hands-on uitleg mogelijk om kleine en grote afstanden te bevatten.

Jan pakte de radioastronomie op zoals die jaren lang met de Dwingeloo Radiotelescoop is uitgevoerd. En hoe CAMRAS in beeld kwam toen de telescoop niet meer gebruikt werd. En natuurlijk legde Jan uit wat radioamateurs doen met moonbouncen.

Daniela De Paulis vertelde de schoolkinderen dat zij radiocommunicatie via de maan gebruikt voor het maken van Visual Moonbounce kunstwerken met de radiotelescoop. Zij vraagt de kinderen ook Visual Moonbounce kunst te maken met tekeningen die als radiobericht naar de maan worden gezonden en door de radiotelescoop worden opgevangen.

Tenslotte leerde Jan van Muijlwijk de kinderen een lied (een kleine variant op het Kuikentje Piep) dat zij later in de radiotelescoop samen met hun radio-echo via de maan gaan zingen.

De aftrap voor Open Monumentendag in de gemeente Westerveld is vrijdag 11 september. Dan gaan de schoolkinderen uit Diever (’s ochtends) en Wapse (’s middags) hun tekeningen met de Dwingeloo Radiotelescoop moonbouncen. Eerst bekijken ze het rijksmonument en krijgen ze uitleg in het meedraaiende waarneemhuis. En dan begint de reis van de tekeningen en het ingestudeerde lied: 400.000 km heen en 400.000 km terug. Wat zal er overblijven van hun kunstwerken en wat voegt de maan en de lange reis daar aan toe? Een verslag daarvan staat in Schoolkinderen openen Open Monumentendag met kunst via de maan (vervolg).

Tijdens de Open Monumentendagen is de radiotelescoop voor publiek geopend. De resultaten van het moonbounce kunstproject staan in de telescoop tentoongesteld.

Foto’s: CAMRAS (Ard Hartsuijker)

Star Party markeert begin restauratie van Dwingeloo Radiotelescoop

Zo eenvoudig was het, ze hoefde er alleen maar de stekker uit te trekken. Met dat simpele gebaar kondigde Anry Kleine Deters, wethouder Kunst, Cultuur en Monumenten van de gemeente Westerveld, zaterdagnacht 28 april jl. het begin aan van de restauratie van de Dwingeloo Radiotelescoop. Maar voordat zij dat deed, zong de wethouder samen met de aanwezigen de canon ‘Vader Jacob’ met de Maan. Volgens Jan van Muijlwijk was dit het grootste ‘moonbounce’-koor dat ooit samen met de Maan een lied had gezongen. Daarna werd de radiotelescoop in de storm- of ruststand gezet en schakelde de wethouder symbolisch de elektriciteit uit.

 

 

Omdat het een sombere dag was met veel regen ging het onderdeel met sterrenkijkers rondom de telescoop dat CAMRAS zou verzorgen met vrijwilligers van KNVWS Noord Drenthe en Astroforum.nl niet door. In tegenstelling tot de optische astronomie is CAMRAS niet afhankelijk van heldere avonden en nachten – een mooie demonstratie van de voordelen van radioastronomie in een land als Nederland.
In de loop van de avond verzorgden Jan van Muijlwijk en Daniela de Paulis een OPTICKS visual moonbounce-show vanuit de radiotelescoop die live over internet werd gestreamd en zo’n 1000 kijkers heeft getrokken.
Paul Boven en Roy Smits gaven een demonstratie van hoe je met de radiotelescoop een pulsar kunt horen.
Buiten gaf Simon Bijlsma een demonstratie meteor scatter: luisteren naar meteoren met een eenvoudige antenne en ontvanger.
En Frans de Jong gaf ook buiten een demonstratie van het Dopplereffect waarvoor Melanie Hermelink met veel plezier een piepende tennisbal in de rondte slingerde.
Bij RCN De Noordster had CAMRAS in samenwerking met UNAWE een aantal leuke kinderactiviteiten georganiseerd. De kinderen konden een luchtraket maken, afschieten en een wedstrijd doen in wie het verst en hoogst kon komen, een planetenpad langs een 100 meter lang lint maken om de leegte in het zonnestelsel te ervaren of gewoon kleurplaten kleuren. De medewerkers van De Noordster hadden een leuk toneelspel geschreven over Pluto, de planeet die geen planeet meer is. Ondertussen gaf André van Es in de kantine van De Noordster uitleg over wat moonbouncen is en liet hij via een labtop de aanwezige gasten meekijken naar de live OPTICKS visual moonbounce show die vanuit de radiotelescoop over internet werd gestreamd.

 

 

Na tien uur ‘s avonds werd het erg druk en hadden de CAMRAS-vrijwilligers hun handen vol aan het uitleggen over moonbouncen, radioastronomie en pulsars en de komende restauratie van de telescoop. De huifkarren hebben overuren moeten draaien en de paarden hadden een zware avond door het mulle zand.

Voor CAMRAS was dat een mooie afsluiting van ‘vijf jaar CAMRAS’. Gedurende vijf jaar heeft vrijwilligersorganisatie CAMRAS zich op allerlei manieren ingezet om van de radiotelescoop – een rijksmonument uit de periode van de wederopbouw – een levend monument te maken. Vijf jaar lang zijn heel veel CAMRAS-vrijwilligers bezig geweest met schoonmaken, opknappen en onderhouden van de radiotelescoop en met het gebruiken, demonstreren en er over vertellen. Nu ASTRON de middelen heeft om de radiotelescoop te laten restaureren, kan de telescoop tijdelijk niet meer gebruikt worden door de vrijwilligers van CAMRAS. Zij zullen de radiotelescoop nu ontruimen waarna ASTRON de eigenaar van de radiotelescoop de restauratie kan laten uitvoeren. De restauratie zal naar verwachting een jaar in beslag nemen.

Foto’s CAMRAS (Erik van de Toom)

Oerol spoelt aan met Solar Sound Ensemble

Zaterdag 2 juli jl. spoelde een stukje Oeral festival aan bij de Dwingeloo Radiotelescoop. Een aantal kunstenaars onder de naam Solar Sound Ensemble onder leiding van geluidskunstenaar Andreas Oskar Hirsch heeft radioastronomische meetgegevens van CAMRAS omgezet in hun eigen interpretaties en hebben dit in een voorstelling bij de radiotelescoop aan het bezoekend publiek getoond. De data bestonden uit waarnemingen op een golflengte van 70 cm van pulsar PSR B0329+54 en waarnemingen van de achtergrondstraling. De data zijn door de kunstenaars omgezet in muziek en in beelden die op het oppervlak van de schotel werden geprojecteerd.

De voorstelling werd geïnitieerd vanuit het Centrum Beeldende Kunst Drenthe waar de bezoekers op de website entreekaartjes konden kopen.

Leerlingen van de school Stad en Esch uit Diever hadden een videoprojectie gemaakt die in twee zeecontainers op het ASTRON-terrein te zien waren. Daaraan voorafgaand waren zij overdag langs gekomen om kennis te maken met de radiotelescoop en Visual Moonbounce en op die manier tekeningen via de maan te versturen.

De bezoekers waren welkom vanaf 20:30 uur om de videopresentaties in de zeecontainers te bekijken en om bij en in de radiotelescoop uitleg te krijgen over de radiotelescoop, radioastronomie en CAMRAS. In de radiotelescoop werd een waarneming van eerdergenoemde pulsar gedemonstreerd. Daarna kon men op het gras een plekje uitzoeken. Het concert begon om 22:30 uur toen het langzaam en genoeg donker werd om op de schotel te projecteren.

 

Het hele concert is te beluisteren in onderstaande drie afleveringen (klik op de drie afbeeldingen).

Er kwamen zo’n 200 bezoekers af op dit evenement en om alles in goede banen te leiden werden de bezoekers op de parkeerplaats van Staatsbosbeheer opgevangen, waren er onder andere eco-toiletten geplaatst en was er zelfs catering aanwezig.

Het was een uitgelezen kans voor CAMRAS om zich bij een groot publiek te profileren. Veel CAMRAS-vrijwilligers droegen bij aan uitdelen van folders, verzorgen rondleidingen en op de veiligheid letten.

Foto’s CAMRAS en ASTRON (Harm-Jan Stiepel)