Berichten

Aftrap COGITO ‘in space’

Tekstbijdragen: Frans de Jong en Roy Smits

Maandag 5 november ging het nieuwste kunstproject van Daniela De Paulis COGITO ‘in space’ in het Van der Hulst-auditorium van ASTRON en de Dwingeloo Radiotelescoop van start. Aanwezig waren ongeveer vijftig gasten bestaande uit geïnteresseerden, kennissen, kunstenaars en subsidiegevers. Met het project COGITO ‘in space’ worden gedachten als radiogolven in de ruimte verspreid.

COGITO is een interdisciplinair samenwerkingsproject en het resultaat van een aantal jaren onderzoek aan de Dwingeloo Radiotelescoop en ASTRON. COGITO is een conceptueel complex kunstproject geïnspireerd door het Overview Effect. Het belangrijkste idee achter COGITO is het creëren van een verbinding tussen de geest van de waarnemer en zijn of haar idee van het universum tijdens het bekijken van een boeiende video van de Aarde gezien vanuit de ruimte.

– Ochtendprogramma

Met een warm welkom opende Frans de Jong (CAMRAS voorzitter) in het auditorium het ochtendprogramma: een miniconferentie met hoofdthema The Overview Effect. Het Overview Effect betreft bewustzijnsverandering die astronauten ervaren als gevolg van het zien van de Aarde vanuit de ruimte. Josephine Bosma (kunstcriticus) modereerde de vier onderdelen van het programma.

1. De miniconferentie begon met een sterke opening en inspirerende lezing door Frank White (socioloog en politicoloog), auteur van het boek The Overview Effect: Space Exploration and Human Evolution. Frank beschouwt zichzelf als ruimtefilosoof. Hij belichtte diverse invalshoeken met aardige doordenkertjes als: ‘Gaan wij naar de ruimte of waren we daar al en gaan we slechts ietsje verder? Wat halen we uit de ruimte en wat laten we er achter? Verlaten wij in de verre toekomst de Aarde of zoeken we slechts naar uitbreiding?’

2. Fred Spier (cultureel antropoloog en sociaal historicus), schrijver van het boek Big History and the future of Humanity, ging in zijn lezing in op zijn persoonlijke ervaringen tijdens de vlucht van Apollo 8. ‘Tijdens die missie werd de beroemde foto ‘Earth rise’ gemaakt die de planeet Aarde laat zien boven het maanoppervlak. In de Verenigde Staten heeft dat veel sentiment opgeroepen van het publiek waarbij een sterk besef naar voren kwam dat we naar onszelf kijken. In Europa kwam het nauwelijks in het nieuws en werd de publicatie afgedaan als een mooie foto. Hoe ontstond dit verschil?’

3. Daarna kwam Nicole Stott (aquanaut, astronaut en aquarellist in de ruimte) aan het woord via een Skype-verbinding. Inmiddels gepensioneerd heeft zij daadwerkelijk het overview effect ervaren met een impact die ze nog altijd bij haar draagt. Er volgt een interessant vraaggesprek tussen haar, Josephine en Daniela.

4. De miniconferentie werd afgesloten door een forum bestaande uit Daniela en de drie bij de ontwikkeling van COGITO betrokken neurowetenschappers Guillaume Dumas, Robert Oostenveld en Stephen Whitmarsh.

Op informele wijze werden de vele vragen en antwoorden tijdens de lunch in geanimeerde gesprekken voortgezet.

– Middagprogramma

Voor het middagprogramma werden de gasten in twee groepen gesplitst.

a. Eén groep kreeg in het auditorium een lezing van Frans over de historie en de restauratie van de Dwingeloo Radiotelescoop en het huidig gebruik door stichting CAMRAS. Ook werden beelden en geluid van de door de radiotelescoop uitgezonden hersengolven naar het auditorium gestreamd.

b. De groep gasten met het parallelle programma wandelde eerst over de heide van het Dwingelderveld onder begeleiding van Maarten Roos (planetaire wetenschapper en filmmaker) terwijl deze een verhaal vertelde gebaseerd op het boek van Fred Spier. ‘Voor de wandelaars symboliseert het vrije zichtveld van de heide de leegte in de ruimte en de 25-meter schotel representeert de Aarde.’

Nadat zij zijn aangeland bij de telescoop vertelde Roy Smits (astronoom en CAMRAS vrijwilliger) over het ontstaan van radioastronomie en de Dwingeloo Telescoop. Daarna klommen de gasten de metalen trap op naar de waarneemruimte en was eindelijk het grote moment daar.

Daniela, de drie neurowetenschappers en de telescoop operators Jan van Muijlwijk en Michael Sanders (beiden CAMRAS vrijwilligers) heetten allen hartelijk welkom.

‘De cabine omgebouwd tot kunstproject COGITO ‘in space’ staat vol met computers, een beamer en zendapparatuur. De resterende ruimte is gevuld met stoelen opgesteld rond de ‘zero gravity chair’ die je gewichtloosheid lijkt te geven. Een deelnemer ligt al klaar op deze ligstoel. Zij heeft een EEG kap op die haar hersengolven meten. Via een virtual reality bril krijgt zij een speciale film te zien die het overview effect bij haar kan induceren. De ruimte is verduisterd en de hersenactiviteit bij de gedachten van de deelnemer die in de gravity chair naar de film kijkt wordt geregistreerd en de ruimte ingezonden door Daniela die ook een gelicenseerde radiozendamateur is.’

‘Guillaume projecteert voor alle gasten een mix van de live EEG-signalen (de eerste twee kanalen) op de Stellarium-weergave van de hemel met de ster Antares als vertrekpunt van de radio-uitzending en het spectrum van de uitzending opgenomen met een kleine USB-antenne. De stem (de klinkers) met call sign PI9CAM wordt zichtbaar in de gekartelde band terwijl de EEG-transmissie zichtbaar wordt als een dichte continue band. Ondertussen horen de gasten de uitzending.’

 

Nadat de twee groepen elkaar afwisselden voor een vergelijkbare ervaring werd het kunstproject COGITO ‘in space’ afgesloten met een levendige receptie.

– Meer info over COGITO

Van Daniela De Paulis:

Van Stephen Whitmarsh (ook foto’s en technisch):

Video’s:

Foto’s: Sandro Bocci. Animatie: Guillaume Dumas. Audio: CAMRAS (Michael Sanders).

Open Monumentendag 2017

Tijdens de Open Monumentendagen waren de Dwingeloo Radiotelescoop (rijksmonument) en het Mullerhuis (gemeentelijk monument) op vrijdagavond 8, zaterdag 9 en zondag 10 september geopend voor publiek en op donderdagmiddag 7 september voor genodigden van de landelijke opening van Open Monumentendag. CAMRAS ontving in totaal 640 bezoekers op deze vier dagen. Het aandeel jeugd was ongeveer 15% van het aantal bezoekers.
Op zaterdag en zondag kregen de bezoekers een rondleiding die om de 20 à 30 minuten begon in het Mullerhuis met een kort verhaal over:
– de radiotelescoop gebouwd in de periode 1954-1956 en gerestaureerd in de periode 2012-2014;
– waarvoor de vrijwilligers van CAMRAS de radiotelescoop nu gebruiken.
Daarna kregen de bezoekers een demonstratie in de radiotelescoop.
Op de vrijdagavond maakte de opening deel uit van de Nachtelijke Beleving.

Het landelijk thema van de Open Monumentendagen 2017 is Boeren, burgers en buitenlui. In een toelichting op het thema staat onder meer “Het thema verbindt stadsbewoners, plattelandsbewoners en mensen met een rondtrekkend bestaan, en het verbindt uiteenlopende historische perioden met het heden.” De radiotelescoop past dus prima in het rijtje “van boerderijen, melkfabrieken, werkplaatsen, tolhuizen, tuinderscomplexen en molens via markten, waaggebouwen, pakhuizen en winkels tot buitenplaatsen, waterstaatcomplexen en bierbrouwerijen”.

Meer informatie op  Open Monumentendag in de radiotelescoop en Open Monumentedag en alle deelnemende monumenten in de gemeente Westerveld.

Foto’s: CAMRAS (Harm-Jan Stiepel)

 

Nachtelijke beleving bij de radiotelescoop

De Nachtelijke Beleving in en bij de Dwingeloo Radiotelescoop en in het Mullerhuis voorafgaand aan de Open Monumentendagen 2017 was op vrijdagavond 8 september. Deze gratis activiteit bij de radiotelescoop en het Mullerhuis maakte onderdeel uit van meer activiteiten in Dwingeloo en Frederiksoord (download flyer – 7 MB).

In de radiotelescoop (rijksmonument) werd door vrijwilligers van CAMRAS ieder half uur een demonstratie gegeven. In het Mullerhuis (gemeentelijk monument) las schrijver en verteller Anke den Duyn ieder half uur fragmenten uit uit haar boek Het Logboek. Lezen en vertellen door Anke den Duyn werd afgewisseld met bijdragen van Jan Geralt Bij de Vaate (ASTRON) over moderne radiotelescopen zoals LOFAR en SKA.

Vanwege het slechte weer waren er in Dwingeloo en Frederiksoord veel minder bezoekers dan organisatie had gepland. In tegenstelling tot Frederiksoord waar de kolonietram pendelde tussen diverse activiteiten, was in Dwingeloo geen pendeldienst tussen de Brink, RCN De Noordster en de radiotelescoop. Dat had tot gevolg dat slechts elf bezoekers de barre tocht waagden naar de radiotelescoop en het Mullerhuis.

Foto’s: (2) Het Nationale Park van Drenthe, (3 en 4) Marius Visser

 

Dwingeloo Radiotelescoop op Google Street View

Begin juli dit jaar heeft de Google Street View cameraman een rondwandeling over het Dwingelderveld gemaakt en is deze ook langs de radiotelescoop geweest. RTV Drenthe heeft daarover een radiouitzending gemaakt waarin boswachter Olga de Lange wordt geïnterviewd.

Inmiddels is deze wandeling door middel van Street View te volgen. Dat kan door in Google Maps naar het Dwingelderveld te gaan en het gele poppetje ergens op de wandeling (blauwe lijnen) te plaatsen. Rondkijken en met de pijltjes verder lopen kan dan op elk punt in de wandeling. Rondkijken bij de radiotelescoop kan hier.

Open Monumentendag 2016

Tijdens Open Monumentendag 2016 in het weekend van 10 en 11 september was de radiotelescoop voor het eerst op beide dagen open. Open Monumentendag 2016 stond in het teken van Iconen en symbolen. Daarmee wordt verwezen naar beelden en tekens met een bijzondere extra betekenis die zichzelf overstijgt. En naar de iconische waarde van de monumenten zelf. Zo’n 550 bezoekers – jong en oud – kwamen kijken naar dit icoon, naar de constructie van de schotel en het met meedraaiend bedieningshuis. Wandelend of fietsend over de heide ervoeren zij de markante ligging van de radiotelescoop in de radiostoringsvrije zone midden op het Dwingelderveld. Bij en in de telescoop vertelden vrijwilligers van CAMRAS het verhaal waar deze telescoop symbool voor staat: de wetenschappelijk zoektocht naar onze plaats in de Melkweg en in het Heelal. Voor menig bezoeker was het een verrassing dat rondom de radiotelescoop en de ASTRON gebouwen een radiostoringsvrije zone is waar mobiele telefoons uitgeschakeld moeten zijn of in de vliegtuigstand. Na het zien van alle storing die dat geeft op de zwakke signalen uit het heelal leverde het uitschakelen van de mobiele geen enkel probleem op.

Foto’s CAMRAS: Restauratie oktober 2012, (Henk Kouwen) en Bezoekers (Koen van den Driesche en Ard Hartsuijker)

Brinkenwandeltocht

Tijdens de Brinkenwandeltocht ter gelegenheid van het 25 jarige bestaan van Nationaal Park Dwingelderveld op dinsdag 3 mei 2016 was de radiotelescoop ’s middags van 13:00-17:00 uur geopend voor de deelnemers aan de wandeltocht. Ook voor andere wandelaars en fietsers was de radiotelescoop open. Op het parkeerterrein van ASTRON was een portie bruine bonen verkrijgbaar voor de deelnemers aan de wandeltocht. In het ASTRON-gebouw werd de film Restauratie van de Dwingeloo Radiotelescoop vertoond.

Foto: CAMRAS (Harry Keizer)